शिक्षण

 शिक्षण

भारतात आपण सगळे डॉ . राधाकृष्णन यांचा जन्मदिवस 5 सप्टेंबर हा  शिक्षकदिवस म्हणून साजरा करतो . जगात वेगवेगळ्या देशात वेगवेगळ्या दिवशी शिक्षकदिवस  साजरा केल्या जातो . काही देश '  युनेस्को ने घोषित केलेल्या 'World Teachers Day' म्हणजेच  5 ऑक्टोबर ला साजरा करतात .

 ज्यांनी आपल्याला शाळेत , कॉलेज मध्ये शिकवलं आहे किंवा जे आपल्या ओळखीचे लोक शाळेत कॉलेज किंवा अजून कुठे शिक्षक म्हणून शिकवतात त्यांच आपण त्यादिवशी अभिनंदन करतो . त्यांना शिक्षकदिनाच्या शुभेच्छा देतो , काय बरोबर ना ?

शिक्षक कोण ? तर शिक्षण देणारा शिक्षक . ही झाली साधी सोपी सरळ व्याख्या .   कित्ती वेळा जाणवतं आपल्याला , अरे हे शिकायला हवं  , ते राहीलच शिकायचं . जगात इतकी ज्ञानसंपदा आहे  की एखाद्याने आयुष्यभर  ज्ञान संपादन करत राहायचं ठरवलं तरी आयुष्य कमी पडेल  .

शिकणे ही एक मानसशास्त्रीय क्रिया आहे तर शिक्षण या संकल्पनेची व्याप्ती खुप मोठी आहे .  शिक्षण हे शाळेबरोबर संपत नाही , तर ते  शाळेबाहेरही  जन्मभर सुरूच असत .

 संपूर्ण  आयुष्यात  मनुष्य खूप निरनिराळ्या प्रकारच शिक्षण घेतो . बरोबर ना ? तस जर पाहिलं तर शिक्षण हे जन्म झाल्यापासूनच सुरू होत . सुरुवात होते ती मोकळ्या हवेत श्वास घेण्यापासून . मग हळूहळू भूक लागल्यावर रडल की कोणीतरी जेवायला देत , जवळ घेत हे कळत . हे शिकण्यासाठी कुठल्या शाळेत जावं लागतं नाही . हळूहळू ते बाळ शिकत जातं . इतकचं कशाला छोटं कुत्र्याचं , मांजरीच पिल्लू सुदधा घरी आणलं  की ते ही छोट्या छोट्या गोष्टी शिकतं  . कोण जेवायला देतं , कधी देत , कोण लाडवत , कोण खेळत , कोण फिरायला नेत . हो ना ?  अर्थात त्या मुलांना किंवा छोट्या पाळीव प्राण्यांना काही सवयी लावण्यासाठी शिकवावं लागतं . ते ही एक प्रकारचं  शिक्षणच आहे . हे शिक्षण घरात आई , बाबा , आजी , आजोबा इतकंच काय कधी कधी मोठा भाऊ बहीण सुदधा देतात .

मुलं थोडी मोठी झाली की शाळेत त्यांना शिक्षक तर शिकवतातच पण बऱ्याच गोष्टी ते मित्रांकडून ही शिकतात . हो ना ? . कधी त्या चांगल्या सवयी असतात तर कधी वाईटही .  भाषा असो , गणित असो की विज्ञानाचा किचकट न समजलेला पाठ ......हे सुदधा शाळेत एकमेकांना शिकवल्या जातं . हेही शिक्षणच आहे आणि ते शिकवणारा शिक्षक हा कधी  मित्र असतो तर कधी आईबाबा , दादा , ताई तर कधी घरचें किंवा शेजारी राहणारे काका काकू तर कधी आजोबा आजी देखील  असतात  , बरोबर ना ?

 शाळा कॉलेज संपल्यावर नौकरी करतांना  काही बाबी शिकत जातो आपण आपल्या सहकाऱ्यांकडून ,  कधी boss कडून तर कधी अगदी एखाद्या अनोळखी व्यक्तीकडून सुद्धा . ज्या गोष्टी पटतात , मनाला भावतात , आवडतात त्या आपसूक शिकल्या जातात मात्र काही गोष्टी आपल्याला आपलं काम सुकर करायला शिकाव्या लागतात तर कधी त्या आपल्याला नौकरीत ,  व्यवसायात आवश्यक असणाऱ्या असतात .  त्या प्रयत्न करून शिकाव्या लागतात  , बरोबर ना ?

विचार करता करता कित्ती लोक आठवतील आपल्या सर्वांना ज्यांच्याकडून आपण काहीतरी शिकलो आहे  , मग ती लहानपणी शिकलेली कागदाची नाव असो की  ऑफिस मध्ये computer वर लिहितांना उपयोगी असणारी एखादी trick .

आपण फक्त लोकांकडूनच शिकतो का ? प्राण्यांकडून सुद्धा खूप काही  शिकण्यासारखं असत . त्यांच्या कडून  सगळयात महत्वाचं शिकण्यासारखं असत ते म्हणजे गरजेपुरते खाणं . कुठलाही प्राणी हा भूक नसतांना खात नाहीं . काय , बरोबर ना ?

वृक्ष असोत किंवा छोटी झाडं , त्यांच्या आयुष्यभर ती फक्त दानच करत असतात . कुणी सावली देतील तर कुणी दुसऱ्या प्राणांना अन्न तर कुणी सुगंधी फुल तर कुणी काही . जे  आहे ते आनंदाने भरभरून देऊ करणं हे त्यांच्याकडून शिकण्यासारखं आहे .

पाणी मार्गात कितीही अडथळे आले तरी मार्ग काढून पुढे जात राहतं , हे पाण्याकडून शिकण्यासारखं आहे . इतका विशाल समुद्र , त्याची सर्वकाही सामावून घेण्याची वृत्ती  शिकण्यासारखी आहे  . डोंगरांची ऊन,  पाऊस , थंडी  अश्या आलेल्या सर्व परिस्थितीत  निश्चल उभं राहण्याची वृत्ती  शिकण्यासारखी आहे .  निसर्ग आणि निसर्गातल्या  छोट्या मोठ्या प्रत्येकाकडे मग ती जैविक असो अथवा अजैविक ,  काही न काही शिकण्यासारखं नक्की आहे जे त्याच्याकडून आपण शिकायला हवं . हो ना ?

आयुष्याच्या प्रत्येक क्षणी शिकणं म्हणजे शिक्षण .  शिक्षित  व्यक्तीला सुसंस्कारांची जोड देऊन सुशिक्षित बनवते  ते  शिक्षण .  शरीराला श्रमाकडे , बुद्धीला सत्याकडे आणि  भावनेला माणुसकीकडे वळविणे म्हणजे शिक्षण . शिक्षण हा एक आयुष्यभर सुरू असणारा प्रवास आहे .  काय वाटतं तुम्हाला ?

#शिक्षकदिवस , #WorldTeachersDay ,  #शिक्षकदिन ,